МИНИСТЕРСТВО ОБРАЗОВАНИЯ РЕСПУБЛИКИ КАРЕЛИЯ
ГАУ ДПО РК «КАРЕЛЬСКИЙ ИНСТИТУТ РАЗВИТИЯ ОБРАЗОВАНИЯ»
ЦЕНТР ЭТНОКУЛЬТУРНОГО ОБРАЗОВАНИЯ

МУНИЦИПАЛЬНЫЙ ЭТАП
РЕСПУБЛИКАНСКОЙ ОЛИМПИАДЫ ШКОЛЬНИКОВ 
ПО КАРЕЛЬСКОМУ, ВЕПССКОМУ И ФИНСКОМУ ЯЗЫКАМ

ОЛИМПИАДА ПО КАРЕЛЬСКОМУ ЯЗЫКУ
(собственно карельское наречие)

9-11 КЛАСС

КЛЮЧИ К ЗАДАНИЯМ

2019

Задание 1. 
Привет! 
Мы решили выпустить газету, посвященную «Калевале». Предлагаем тебе стать одним из редакторов. Для начала нам нужно рассказать читателям, о чем эта книга. Мы опросили знакомых и незнакомых и записали их версии сюжета. Один почти ученый человек прислал нам в помощь шуточный текст. Теперь осталось упорядочить полученную информацию и напечатать ее на первой полосе нашей газеты. Для этого нам потребуется твоя помощь.

Прочитай высказывания, данные в таблице. Прослушай текст ”Tarina Kalevalašta”. Вычеркни в таблице те предложения, которые не имеют отношения к содержанию текста, остальные распредели по порядку следования событий. Используй в качестве образца работу, начатую нами.
Когда закончишь выполнение задания, прослушай текст еще раз для самопроверки и внеси коррективы в свой ответ.

	Aino muuttu kalakši. 	
1	Väinämöini tuli Kalevalašta Pohjolah. 	
5	Väinämöisen, Ilmarisen ta Lemminkäisen veneh tarttu šuureh haukeh.	
	Väinämöini ečči taikašanoja Antero Vipusen vačašta.	
3	Ilmarini tako Louhella šammon.	
	Ilmarisen emäntä paisto kiven Kullervon leipäh. 	
9	Taistelun aikana šampo hajosi palasiksi ta kato mereh.	
8	Louhi havaččeutu, muuttu kotkakši ta läksi taka-ajoh. 	
2	Louhi lupasi auttua Väinämöistä piäššä kotih, još hiän takou šammon.	
	Muajilma šynty šoršan munašta. 	
	Marjatta šöi puolukan ta šynnytti pojan. 	
7	Väinämöini uinotti šoitollah Pohjolan väjen ta šampo vietih veneheh.	
	Väinämöini laulo Joukahaisen šuoho.	
6	Väinämöini tappo kalan ta rakenti šen leukaluušta kantelen. 	
4	Väinämöini, Ilmarini ta Lemminkäini lähettih varaštamah šampuo Pohjolašta. 	
	Väinämöini rakenti uuvven kantelen koivušta.	
10	Kaikki on entiselläh hyvin Kalevalan mailla!	

Текст для аудирования ”Tarina Kalevalašta”:
(Читает вслух член жюри 2 раза.)

Olipa kerran tarina Kalevalašta.
Väinämöini tuli Kalevalašta Pohjolah. 
Pohjolan emäntä Louhi piti huolta Väinämöiseštä.
Louhi lupasi auttua hänet piäššä kotih, još Väinämöini takou rikkahukšie tuottajan šammon.
Väinämöini šano Louhella: ”Tiijän taitajan šepän, Ilmarisen”.
Ilmarini tuli Kalevalašta Pohjolah. 
Louhi lupasi Ilmarisella: ”Još tavot šammon, šuat yhen Pohjolan neitosista.”
Ilmarini šano: ”Šopiu.”
Ilmarini tako Louhella šammon. 
Ka hänen harmiksi luvattu neičyt kieltäyty lähtömäštä Ilmarisen matkah.
Ilmarini tuli Pohjolašta Kalevalah ilman šampuo ta ilman moršienta.
Ilmarini, Väinämöini ta Lemminkäini piätettih lähtie Pohjolah šammon varaštamiseh.
Matka ei kuiteski männyn ilman proplemua: veneh tarttu šuureh haukeh.
Väinämöini tappo kalan ta rakenti šen leukaluušta kantelen. 
Šen jälkeh rohkiet šankarit piäštih Pohjolah.
Väinämöini uinotti šoitollah Pohjolan väjen ta šampo vietih veneheh.
Louhi havaččeutu Pohjolašša ta huomasi, jotta šampo on katon.
Vihoissah hiän loihusi kamalan myrškyn, muuttu šuurekši kotkakši ta läksi taka-ajoh.
Šankarien onnistu voittua Louhen.
Suali, ka taistelun innošša šampo hajosi palasiksi ta kato mereh.
Vaikka reissušta jäi käteh vain muissot, kaikki on entiselläh hyvin Kalevalan mailla!

Задание 2.
В тексте, который мы составили для первой полосы нашей газеты, упоминается чудесный предмет – сампо. Мы стали искать информацию о нем в Интернете для рубрики «Очевидное-невероятное» и обнаружили очень много соответствующих хэштегов. Помоги нам разделить хэштеги на отдельные слова и опубликовать статью. Используй в качестве образца первое предложение. (P.S. У нас в газете работает ворчливый корректор, поэтому, чтобы его не сердить, не забудь расставить все знаки препинания, кавычки и прописные буквы там, где это нужно. Помни также о слитном написании сложных слов.)

Mi on šampo?

#šampoonihmehellinikoneh 
Šampo on ihmehellini koneh._________________________________________________

#šammoššaonkolmemyllyö
Šammošša on kolme myllyö._________________________________________________

#nejauhotahšuoluavil’l’uatarahua
Ne jauhotah šuolua, vil’l’ua ta rahua.___________________________________________

#šeppäilmarinitakošenpohjolanemännällälouhella
Šeppä Ilmarini tako šen Pohjolan emännällä Louhella.__________________________

#louhipeittiihmehmyllynkivimäkeh
Louhi peitti ihmehmyllyn kivimäkeh.__________________________________________

#šiitäkerrotahkalevalankymmenenneššärunošša
Šiitä kerrotah ”Kalevalan” kymmenenneššä runošša._____________________________

Задание 3.
В отделе горячих новостей и чрезвычайных происшествий нашей газеты все время что-то происходит. Вот и на этот раз произошел компьютерный сбой, и в заголовках некоторые слова поменялись местами и грамматическими формами. Нужно срочно исправить тексты по данному образцу. Будь внимателен c окончаниями и чередованиями, иначе Вяйнямёйнен загонит нас своими песнопениями в болото как Йоукахайнена!

Kala on muuttun Ainokši! – Aino on muuttun kalakši!

Väinämöini rakenti uuvven koivun kantelešta! – Väinämöini rakenti uuvven kantelen koivušta.

Ilmarisen emäntä paisto Kullervon kiveh leivän! – Ilmarisen emäntä paisto Kullervon leipäh kiven.

Louhi vei kivimäjen šampoh! – Louhi vei šammon kivimäkeh!

Hiijen hirvi šai kiini Lemminkäisen! – Lemminkäini šai kiini Hiijen hirven!

Väinämöini laulo šuon Joukahaiseh! – Väinämöini laulo Joukahaisen šuoho!

Задание 4.
Один из наших журналистов оказался рэпером. Он попросил нас помочь с определением ритма калевальского текста. Мы начали составлять ритмическую схему, разделив слова в первых двух строчках на слоги. Закончи нашу работу: разбей слова третьей и четвертой строки на слоги и впиши их в таблицу по образцу. Помни: при использовании в стихах калевальского размера общее количество слогов в каждой строке составляет 8. 

Vaka vanha Väinämöini
niin ašuuve aikojahe
noilla Väinölän ahoilla,
Kalevalan kankahilla.

Va
	ka	van	ha	Väi	nä	möi	ni	
niin
	a	šuu	ve	ai	ko	ja	he	
noil
	la	Väi	nö	län	a	hoil	la	
Ka
	le	va	lan	kan	ka	hil	la	

Задание 5.
Художник Кати Вуоренто создала галерею портретов героев «Калевалы». Помоги нам подписать рисунки, дополнив характеристики персонажей. Для этого подбери «параллельный текст» из представленных в таблице вариантов. Учти, что при параллелизме в последующей строке другими словами повторяется содержание предыдущей. 

Vaka vanha Väinämöini,
tietäjä ijän-ikuni
	Še on šeppo Ilmarini,
takoja ijän-ikuni	Louhi, Pohjolan emäntä,
Pohjan akka harvahammaš	
			
Lyhykkäini Tuonen tytti,
matala Manalan neiti	Olipa nuori Joukahaini,
laiha poika lappalaini 
	Mössiseni, ainuoseni,
mesikämmen, kaunoseni	

Pohjan akka harvahammaš 	
mesikämmen, kaunoseni	
matala Manalan neiti	
tietäjä ijän-ikuni	
takoja ijän-ikuni	
laiha poika lappalaini	

Задание 6.
В нашей газете есть рубрика, в которую читатели могут обращаться с разными вопросами. Часто авторы обращений забывают указать свое имя. Помоги нам узнать, кто задает вопрос: прочитай информацию об авторах в таблице, сопоставь ее с текстом вопроса и впиши подходящее имя под вопросом по данному образцу (Aino).

Omašta mieleštäni olen hyvin viisaš. Miula on tietuo kaloista ta linnuista, šuatan niise muantietuo. Väinämöisen mieleštä miun tiijot ollah vähäsie! Laulan hänet šijakši! Onko še oikein? Joukahaini

En taho männä miehellä vanhan ukon kera! Parempi muutun vaikka kalakši! Olenko oikiešša? Aino

Ilmarini tako miula šammon ta šai Pohjolan neiččyön palkakši. Šampo on miun! En anna šitä kenelläkänä! Mitä ruatasit miuna? Louhi

Lapšeni ei tottele milma! Hiän läksi Pohjolah pyrkimäh Pohjolan neičyttä naisekši. Še on vuarallista! Varajan lapšeni henken puolešta! Apuo!
Lemminkäisen muamo

Ulkonävöltäni milma kehutah. Tykkyän uušie vuatteita ta olen hyvilläni, kun šuan olla huomijon keškipistehenä. En taho puolisokši ketänih! Olenko ičerakaš?
Pohjolan neičyt

Kaikin orpuo kiušatah! Niin tiälä, kuin muuvvallaki. Onnekši mie šentäh kiušuan kaikkie koštokši. Olenko mie paha? Kullervo

Louhi		Pohjolan emäntä, vanha ilkie akka. Ilmarini rakenti hänellä ihmehkonehen, mi jauhou šuolua, vil’l’ua ta rahua. Häntä varatah. Louhella on tapana miärätä tyttären šulhasilla erilaisie vaikeita urotöitä.	
Aino		Nuori neičyt, Joukahaisen ainut čikko. Hänen muamo tahtois, jotta tytär šais rikkahan ta kuulusan miehen. Vanha Väinämöini ois ollun muamolla mieleh. Ka neičyt ei taho männä miehellä Väinämöisen kera. 	
Kullervo		Onnetoin paimenpoika. Hänellä ei ole perehtä, ihmiset pilkatah häntä. Varmašti šentäh hiän ruatau niin äijän pahoja töitä.	
Joukahaini		Nuori ta kaunis mieš. Hiän hävisi kilpalaulannašša vanhalla Väinämöisellä. Eniten häntä šiännyttäy, jotta hiän lupasi čikkoh Ainon Väinämöisen naisekši. Hiän ruato šen, kun ei tahton jiähä šuoho, kunne Väinämöini laulo hänet.	
Pohjolan neičyt		Kaunis ta nuori neičyt. Moni Kalevalan mieš on rakaštun häneh. Louhen tytär šuoštuu vain Ilmarisen naisekši, kun Ilmarini on rehellini, kunnollini ta ahkera šeppä. 	
Lemminkäisen muamo		Hänen poika Lemminkäini tuottau hänellä šuruja ta huolija. Poika ei kuuntele muamuoh, vain liikkuu kohti kuolomua, Tuonelan jokie. Muamo tykkyäy poikuah niin, jotta keryäy hänen palaset Tuonelan jovešta ta herättäy hänet henkih.	

Задание 7.
Напиши короткий ответ (не более 5 предложений) на вопрос одного из авторов  из предыдущего задания. Не забудь начать свое письмо с обращения. Будь корректным во всех смыслах! Мы опубликуем твою заметку в разделе «Спроси у Випунена». Випунен – погруженный в вечный сон великан. Он так давно уснул в своем лесу, что на его лице успел вырасти дремучий лес. Герои «Калевалы» обращаются к нему за мудрыми советами.

Hyvä _________________________!
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Tervehyisin, Vipuni

Задание 8.
Читатели часто присылают нам фотографии. На одно из них мы обнаружили странное существо и решили его идентифицировать с помощью калевальской энциклопедии. Проверь наш вариант подписи под фото. Если мы сделали правильный выбор, подчеркни подпись и напиши рядом OIKEIN. Если мы разгадали фотозагадку неправильно, вычеркни подпись и напиши рядом правильный вариант.

TAPIO    IKU-TURŠO

Tapio ta Mielikki Mečän isäntä ta emäntä, eletäh mečäššä ta hoijetah šielä tyttärijäh ta poikijah. Moni mečäštäjä ta marjanpoimija tuntou heijät.	
Ahti ta Vellamo Hyö ollah ualtojen kaunis, hyvä ta arvoššettu haltijapari. Heitä kučutah niise vejenhaltijoiksi. Hyö eletäh vejen alla Ahtolašša. Hyö taritah hyvyä kalanšualista, noššetah ualtoja ta huolehitah šiäštä.	
Hiisi Paha henki, mi eläy mečäššä, Hiitolašša. Še luatiu erilaisie šutkoja. Konša mitänih outuo tapahtuu, moni mainiččou hiijen nimie: ”Hiisi viekäh!”	
Iku-Turšo Merihirvijö, mi autto Louhie kuatua Väinämöisen venehen, konša Väinämöini varašti šammon Pohjolašta. Iku-Turšo pölätteli Väinämöistä, ka tämä rohkie mieš tarttu šen korvašta ta käški myöštyö jälelläh mereh.	

Задание 9.
Мы любим проводить конкурсы для читателей. Давай проверим на тебе, интересный ли конкурс мы придумали. Изучи список имен из «Калевалы» в рамочке. Прочитай характеристику одного из персонажей рядом. Методом исключения определи, о ком идет речь, и обведи соответствующее имя в списке. Остальные имена вычеркни. Например: 
Hänellä ei ole tytärtä. Kellä on tytär? Louhella on tytär. 
Hiän ei ole Louhi.
Louhi
Hänellä ei ole poikua. Kellä on poika? Lemminkäisen muamolla on poika. 
Hiän ei ole Lemminkäisen muamo.
Lemminkäisen muamo
и т.д.
Заполни от имени найденного персонажа анкету ниже. 
Оцени конкурс: закрась внизу столько осколков сампо, сколько баллов ты ставишь нам за работу.

Ahti
Aino
Ilmarini
Joukahaini
Kullervo
Lemminkäini
Lemminkäisen muamo
Louhi
Pohjolan neičyt
Tapio
Vipuni
Väinämöini
	
Hänellä ei ole tytärtä.
Hänellä ei ole poikua.
Hiän ei ole vejenhaltija.
Hiän ei elä Mielikin kera mečäššä.
Hiän ei ole muuttun kalakši.
Hiän ei ole takon šampuo.
Hiän ei ole šuanun kiini Hiijen hirvie.
Hänen očašša ei kašva puita.
Hiän ei ole orpo paimenpoika.
Hiän ei ole kaunis nuori naini.
Hiän ei ole nuori, hänellä ei ole čikkuo.
Ken hiän on?

Nimi: Väinämöini
Ammatti tahi harraššukšet: tietäjä
Ikä: ijän-ikuni
Ulkonäkö: vanha ukko
Luonto: vakava ta viisaš
Lempipaikka: Kalevala
Yštävä: Ilmarini
Vihollini: Joukahaini
Paraš ruato: kantelen rakentamini

        

Задание 10.
Прими участие в игре «Герои «Калевалы». 
До начала игры изучи список персонажей эпоса, данный в рамочке. 
Правила игры:
1) Участники игры по очереди выбирают наугад листок с именем героя «Калевалы». (Перевернутые листки с именами лежат на столе жюри.)
2) У участников игры есть 5 минут для того, чтобы подготовить рассказ об этом герое (найти информацию о выбранном персонаже можно в тексте предыдущих заданий).
3) Участники игры по очереди выходят перед аудиторией и рассказывают о герое «Калевалы», имя которого написано на листке, не называя его (не более 5 предложений). Остальные игроки и члены жюри должны угадать имя героя.
4) Каждый участник игры также отвечает на 3 вопроса жюри.

Список персонажей:
1.	Ahti
2.	Aino
3.	Iku-Turšo
4.	Ilmarini
5.	Joukahaini
6.	Kullervo
7.	Lemminkäini
8.	Lemminkäisen muamo
9.	Louhi
10.	Mielikki
11.	Pohjolan neičyt
12.	Tapio
13.	Vellamo
14.	Vipuni
15.	Väinämöini